ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ ÖNERİSİ TAM METNİ
1) Yürütmenin, yasamaya tahakkümüne neden olan
kurallar ayıklanmalıdır.
EGEMENLİK
Madde 3(4)Hiçbir organ, makam veya merci, kaynağını bu
Anayasa’dan almayan bir yetki kullanamaz. Yasanın olmadığı yerde yürütme
olmaz.
(5)Yönetimin tüm karar ve uygulamaları kamu yararını
öngören bir gerekçe ile yapılır.
2) Yürütme görevdir, yetki değildir.
YÜRÜTME GÖREVİ
Madde 5. Yürütme görevi, Cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulu
tarafından Anayasa ve yasaların belirlediği şekilde kullanılır
ve yerine getirilir.
3) Eşitlik yalnızca devlet organları ve yönetim makamları için öngörülmüştür,
halbuki devlet kişilerin de ayrım yapmasını önlemek ve kişilerin ayrım
yapmasını suç olarak gösterip ceza koymak zorundadır. Onun için.
EŞİTLİK
Madde 8: (4) Kişilerin, diğer kişiler arasında ayrımcılık yapması,
işverenlerin işin gerektirdiği niteliklerden başka şeylerle iş görenler
hakkında işlem yapması yasaktır. Yasa ayrımcılığa karşı mücadele
kurallarını düzenler.
4) Esas yasa’da “özüne” dokunulmaması gerektiğini belirtmek için
konmuş olan madde 11, ayrıca kendisi de sınırlamakta olduğu için yanlıştı.
Temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanamayacağını yani sınırlanamayacağını
söyleyerek diğer maddelerle çelişki yaratmaktadır. Zaten bu
Anayasa’nın kabul ettiği demek de yanlıştır, hak ve özgürlükler doğal
ve evrenseldir. Doğrusu şöyle olmalıdır:
TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN ÖZÜNE DOKUNULAMAZ
Madde 11:İnsan temel hak ve özgürlükleri, özüne dokunulmadan, ancak
bu anayasada gösterildiği şekilde sınırlanabilir, kayıt konulabilir veya düzenlenebilir.
5) Ölüm cezasını kaldırmak ve 15(2) ve 15 (3)’ün (b) bendi kaldırılarak,
bir sanlının kaçmasını önlemek gerekçesiyle yaralama veya öldürme
yoluna gidilmesini önlemek yeterlidir. 15 (3)(a) kalmalı, 15 (c) de 15 (b)
olarak değiştirilmelidir.
6) Madde 16’nın (3). fıkrasındaki “ölüm veya” kelimeleri kaldırmalıdır.
Ayrıca, yakalanmanın devamına karar vermişse yakalanmış kişinin uğradığı
muameleden yargıcın sorumluluğu belirtilmelidir. Anayasa bunu “uygun göreceği
koşullarla” diyerek ifade etmişse de bu dolaylı anlatım işlememiştir.
Bu nedenle:
KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ VE GÜVENLİĞİ
Madde 16 (7)’ye ikinci paragraf olarak,
Madde 16(7) Yargıç yakalanmanın devamı için karar vermeden önce, bu
maddede belirtilen haklardan yararlanıldığına ve isnat edilen suçun yasayla
konmuş ve cezası belirlenmiş bir suç olduğuna ve delillerin meşru olduğuna
inandırılmalıdır.
7) Konut dokunulmazlığı için yetkili merci belirlemek gerekli olmadı,
kaldırılmalıdır. Ayrıca istismarı önlemek için açıklık gereklidir.
KONUT DOKUNULMAZLIĞI
Madde 20. 1) Kimsenin konutuna dokunulamaz.
2) Yasayla konduğu zaman ve gösterildiği şekilde ve
gerekçeli bir adli belge hazırlayan bir mahkeme veya yargıç kararı olmadan
veya evi işgal eden kişinin açık onayıyla veya bir zorlama suçunun mağdurunu
veya bir afetin kurbanlarını kurtarmak amacıyla olanlar dışında, hiçbir
konuta herhangi bir şekilde girilemez veya içinde herhangi bir arama yapılamaz
ve adli belge gerekçesinde yazılanlardan başka hiçbirşey
aranıp alınamaz ve kullanılamaz.
8) Evrensel bildirgede savaş propagandası, ulusal, sosyal ve dinsel nefret
yaratmaya çalışmak da yasaklanmalıdır der. Onun için şöyle olmalıdır.
Madde 24’ün (3) fıkrası kaldırılır, aşağıdaki fıkra eklenir.
DÜŞÜNCE, SÖZ VE ANLATIM ÖZGÜRLÜĞÜ
Madde 24. (3) Söz ve anlatım özgürlüklerinin kullanılması başkalarının
şöhret veya haklarının korunması veya bir sırrın açıklanmasının önlenmesi,
yargının tarafsızlığının ve dinsel nefret yaratıp ayrımcılık, düşmancılık
ve şiddet tahrikçiliğinin önlenmesi için gerekli ve yasanın koyduğu yöntemlere,
koşullara, sınırlamalara veya cezalara bağlı tutulabilir.
9) Din ve Vicdan özgürlüğü Madde 25 (5) kaldırılır.
10) Devlete desenformasyon yasağı kopnmalıdır. Madde 24’te eklendi, burda
da eklenmelidir.
BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ
Madde 26. (5) Devlet, yayın organları aracılığı ile veya haber kaynağı
aracılığıyle kamuoyu oluşturamaz ve propaganda yapamaz.
11) Devlet kamulaştırma ve el koymayı birbirine karıştırmakta ve el koymayı
kamulaştırma için bunu ilk adım olarak yaparak rahatsızlık yaratmaktadır.
Bu nedenle, madde 41’de Fıkra (6)., Fıkra (5); Fıkra
(5) de Fıkra (6) olarak yeniden sıralanır.
12) Madde 27 (4)’te gazete, dergi ve bröşürleri toplatacak bir yetkili
mercie gerek olmamıştır ve belirlenmemiştir. O halde kaldırılmalıdır:
GAZETE, DERGİ, VE BRÖŞÜR ÇIKARMA HAKKI
Madde 27 (4) Devlet sınırları içinde yayımlanan gazete, dergi ve
broşürler, yasanın gösterdiği suçların işlenmesi halinde, yargıç kararı
ile toplatılabilir.
13) Aynı şey kitap yayını için de gereklidir.
KİTAP ÇIKARMA HAKKI
Madde 28 (2) Devlet sınırları içinde yayımlanan kitaplar, yasanın
gösterdiği suçların işlenmesi halinde, ancak yargıç kararıyla toplatılabilir.
14) Örgütlenme hakkı olması gerektiren, dernek, sendika, toplantı ve gösteri
yürüyüşü düzenleme gibi parçalara ayrılmış haklar gösterilmiştir ve
sonunda hepsi için ayrı ve anlamsız sınırlamalar konmuştur. Buna son
vermek için Madde 33 başlık değiştirilmeli ve şöyle olmalıdır.
ÖRGÜTLENME, ÖRGÜT VE TANINMA HAKKI
Madde 33. 1) Yurttaşlar, önceden izin almaksızın, örgütlenme ve örgüt
olarak tanınma hakkına sahiptir.
2) Yurttaşlar bu hakkını, ekonomik, sosyal, kültürel, meslek, eğlence ve
siyasal amaçlar için kullanabilirler ve tüzel kişilik kazandırabilirler.
3) Kimse bir örgüte üye olmaya veya örgütten ayrılmaya mecbur edilemez.
4) Bu hak yasayla düzenlenir.
15) Kıyıların korunması için çok geç kalınmıştır ve sürekli belediye
sınırlarının genişletilmesi 1985 Anayasası’nın kurallarına aykırı
olduğu gibi, 1975 federe devlet Anayasası’na da aykırıdır
çünkü, her ikisi de Anayasa’nın yürürlüğe girdiği tarihte belediye sınırları
dışında kalan alanı belirlenmiş olarak koruma altına almıştır. Anayasa,
bir önceki anayasaya aykırı bir işlemi meşrulaştırmış mıdır
sorusu yanıtlanmak zorundadır ki yanıtı evetse en azından 1985 anayasası yürürlüğe
girdikten sonra bir yasa değişikliği ile genişleyen belediye sınırı,
yasayla anayasayı değiştirme anlamına gelir ki yapılmamalıdır.
Ancak Anayasa mahkemesinin böyle yorumlayacağı kesin değildir, onun için
KIYILARIN KORUNMASI
Madde 38:1) Kıyılar, devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve yalnız
kamu yararına kullanılabilir.
2) Belediye sınırları dışındaki kıyıların yüz metrelik şeridi içinde
kalan veya daha sonra belediye sınırları içerisine
dahil olacak olan bölgelerde yalnız devlete ait, çok gerekli ve kamu yararına
olan tesisler kurulabilir. A ncak bu gibi tesisler, kıyıların doğal güzelliğini
bozacak nitelikte olamaz. Mevcut bina ve tesislerin gelecekteki duırumu yasa
ile düzenlenir.
3) Belediye sınırları içindeki kıyıların korunması ve yüz metrelik kıyı
şeridi içinde kalan bölgede inşa edilebilecek yapı ve tesisler ile
mevcutların durumu, kamu yararının ve kent planlamasının gereklerine
uygun olarak yasa ile düzenlenir.
4) Ulusal güvenlik,kamu düzeni, kamu yararı, genel sağlık ve çevre
korunması amacıyla yasa ile sınırlama konmadıkca, yurttaşların yüz
metrelik kıyı şeridine girmesi kimse tarafından engellenemez ve
giriş ücrete bağlı tutulamaz.
Ancak, bu kural, mülkiyet haklarına tecavüz edilmesine olanak
tanır biçimde yorumlanamaz.
16) Devlet tüketiciyi korumak için, sözleşmeleri denetleme ve diğer görevleri
almaya mecburdur. Onun için Madde 46 (3)’e ek fıkra
SÖZLEŞME HAKKI
Madde 46(3) Devlet, haksız rekabeti önlemek tek yanlı ve
hakkaniyete
aykırı sözleşme yapılmasına engel olmak ve tüketiciyi korumak için
gerekli önlemleri alır. Bu önlemler yasayla düzenlenir.
17) Madde 52 eksik ve yanlıştır. Şöyle olması gerekmektedir.
SENDİKA KURMA HAKKI
Madde 52. (1) Çalışanlar ve işverenler, örgütlenme haklarını kullanarak
sendika ve sendika birlikleri kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten
ayrılma hakkına sahiptir.
Bu Hak Yasayla Düzenlenir.
(2)Sendikaların ve sendika birliklerinin tüzükleri, yönetim ve işleyişleri
demokratik ilkelere aykırı olamaz.
(3)Çalışanların işe alınma veya işe devamları için bir sendikaya üye
olma veya olmama şartına bağlanması ve işverenlerce çalışanlar sendikası
kurulması suçtur ve cezasıyla yasada gösterilir.
18) Lokavtta toplu sözleşme ve çalışanların hakları ihlal ediliyor, onun
için
TOPLU SÖZLEŞME VE GREV HAKKI
Madde 54:1) Çalışanlar, işverenle olan ilişkilerinde yönetsel, ekonomik ve
sosyal konularda toplu sözleşme ve grev hakkına sahiptirler.
2) Grev hakkının kullanılmasını engelleyecek grevdeki
çalışanın işten çıkarılması veya yerine işe alım suçtur ve
cezası yasada gösterilir.
3)Çalışanlar toplu sözleşmelerini temsilcileri aracılığı ile
yaparlar ve toplu sözleşme işverenle çalışanı bağlar.
4) Bir grev esnasında, işverenin zararlarından ve kullanılan
ifadelerden çalışanlar ve sendikalar sorumlu tutulamazlar.
5)Grev, grev tehdidi veya başka bir nedenle kapanan bir
işyerinin tasfiyesinde önce çalışanların hakları karşılanır,
yeniden açılmış sayılabilecek herhangi bir durumda önce çalışanlar işe
alınırlar.
6) Bu hak yasayla düzenlenir.
7) Silahlı Kuvvetler mensuplarının grev hakkı yoktur.
19) Öğrenim ve Eğitim Hakkı,
Madde 59 (5), (6) ve (7) kaldırılır.
20) Madde 60 kaldırılır.
21) Madde 61 kaldırılır
22) Yurttaşlıklar belirsiz hale gelmiştir, Kıbrıs’ta yaşamayanlar çoğunlukta.
Anayasa 3 yıl ikamet şartı arıyor;
Ama bunların hiçbirinin anlamı yoktur. Türkiye’de mukim bir milyona yakın
sonradan yurttaşlık kazanmış kişi var daimi ikametganın tanımı yoktur.
Anayasa’da bu nedenlerle şöyle değişiklik olmalıdır:
SEÇME, HALKOYLAMASINA KATILMA VE SEÇİLME HAKKI
Madde 68 1) Seçme ve halkoylamasına katılma, 18 yaşını bitirmiş olan
ve Kıbrıs’ta en az üç yıldan beri daimi olarak ikamet ettiğini
kanıtlayan her yurttaşın hakkıdır.
2) Aynen
3) Aynen
4) Aynen
5) Aynen
6) Aynen ve aşağdıdaki ek yapılır.
Yasa, oyların eşitliğini bozan, kişinin seçilme hakkının
kullanılmasını fiilen engelleyen ve siyasi akımların etkileri oranında
temsiline izin vermeyen kurallar koyamaz.
7) Seçimi etkileyecek suçlar ve suç duyuruları C. Meclisi tarafından
soruşturma komitesi kurularak incelenir, Savcılık ve polis gereğini yapar.
23) Çok partili yaşam tanınmıştır ama Madde 70 ve 71’de bir yığın kayıt
ve yasak getirtmiştir. Buna gerek yoktur. Madde 70 kaldırılmalı 71’de de
değişiklik olmalıdır.
SİYASİ PARTİLER
Madde 71: 1) Yurttaşlar siyasi parti olarak örgütlenme haklarını
kullanabilirler.
2) Siyasi partiler demokratik ilkelere ve kendi hukuklarına uygun çalışırlar.
3) Bu anayasanın hiçbir kuralı, anayasayı öngörüldüğü şekilde değiştirmek
için çalışma yapmayı yasaklamaz.
4) Siyasi Partilerin, güçlülerin yardımlarına muhtaç olmalarını önlemek
için önlemler alınır.
5) Bu madde kuralları yasayla düzenlenir.
24) Meclis’in ölüm cezaları konusunda öyle bir ceza kalmadığı için
Madde 78’de ölümü onaylama yetkisi gereksizdir. Kalkmalıdır. Ayrıca Ek
paragraf yapılarak açıklık getirilmesi gerekir.
Ek paragraf:
CUMHURİYET MECLİSİ’NİN GÖREV VE YETKİLERİ
Yasanın olmadığı yerde yürütme yoktur. Meclis’in yürütmeden bilgi alma
ödevi İçtüzükle düzenlenir.
25) C. Meclisi, yürütme organının genel nitelikli uygulamalarını
yasalar ve kararlarla düzenler. Bu yetkisinin statute veya parliament act gibi
çeşitlenmiş sınıflandırılması olmadığından belirsizlik yürütmeyi çok
başı boş bırakmaktadır. Buna çare olması için made 81’e ek yapılmalı
ve yasa yoksa yürütme olmaz kuralı uyarınca:
CUMHURİYET MECLİSİ’NİN TOPLANTILARI VE ÇALIŞMA DÜZENİ
Madde (81) İçtüzük, C. Meclisinin yasa ve kararlar uyarınca alınan
veya onları etkilemeyecek olan Bakanlar Kurulu Kararlarının alınmasına
izin vermek için alt komiteler kurar. İzin verilmezse karar alınamaz.
26) Madde 84’ten de “ölüm veya” ifadesi kaldırılmalıdır.
27) Meclis’in ehliyetsiz kişilerin eline düşmesi nedeniyle seçime gitmeden
hükümet bunalımını sürdürmesi ve başkan veya hükümetin meclis seçimlerinin
yenilenmesine karar vermesi korkutmaktadır. Bu maddeler o korkuları
gidermek için önerilmiştir. Ama korkunun ecele faydası olmaz.
Doğrusu:
CUMHURİYET MECLİSİ SEÇİMLERİNİN YENİLENMESİ
Madde 88) 1) C. Meclisi, kendi seçimlerinin yenilenmesine, üye tam
sayısının salt çoğunluğu ile karar verebilir.
2) Yenilenme kararında seçimlerin başlangıç günü onbeş gün
içerisinde belirlenir.
28) Madde 92’ye ek fıkra
BÜTÇE’NİN HAZIRLANMASI, UYGULANMASI, GÖRÜŞÜLMESİ VE KABULÜ
(8) Bütçe uygulaması ve genel muhasebe aylık, üçer aylık, altı aylık
raporlarla Cumhuriyet Meclisine sunulur.
Madde 96’ya ek paragraf.
GENEL OLARAK BİLGİ EDİNME VE DENETLEME YETKİSİ
C. Meclisinden bilgi saklanamaz; gizlilik kaydı olan ve olmayanların C.
Meclisi’ne sunulması usulleri İç Tüzükle düzenlenir.
Bakanlar Kuruluna güven oyu vemeyen guruplar, Mali Komitede çoğunluğu oluştururlar.
Gurupların ve milletvekilinin denetleme görevine sınır konamaz.
29) Esas yasanın 99. Maddesi aşağidaki yeni 5). Fıkra konmak suretiyle değiştirilir.
CUMHURBAŞKANI
Madde 99 1)Cumhurbaşkanı beş yıllık bir süre için seçilir.
Cumhurbaşkanı adaylarının aşağıdaki nitelikleri taşıması
gerekir.
a- Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak;
b-Yüksek öğrenim yapmış olmak;
c- Otuz beş yaşını doldurmuş bulunmak;
d- Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı olmak; ve
e- En az beş yıldan beri daimi ikametgahı Kıbrıs’ta bulunmuş olmak.
2) Bir adayın Cumhurbaşkanı seçilebilmesi için, kullanılan geçerli oyların
salt çoğunluğunu alması gerekir. Hiçbir aday salt çoğunluk sağlayamazsa,
seçim yedi gün sonra en çok oy alan iki aday arasında yinelenir.
Bu takdirde, en çok oy alan aday Cumhurbaşkanı seçilir.
3) Cumhurbaşkanı, resmi görevleri dışında hiçbir iş yapamaz; Devlet veya
kamu kuruluşlarının herhangi bir yüklenme işini doğrudan doğruya veya
dolaylı olarak kabul edemez.
4) Cumhurbaşkanının maaşı, temsil ve hayat pahalılığı ödeneği ve
yollukları yasa ile düzenlenir.”
5) Bir kimse, arka arkaya ancak iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
31) Başbakanın Görev, Yetki ve Sorumluluğu
Madde 107’de “yasa” denen yere “C.Meclisi yasa ve kararları”
ifadesi
konur.
32) Madde 108 (5) gereksizdir.
33) Madde 110 “yasa” denen yerde “C. Meclisi yasa ve kararları” ifadesi
konur.
34) Madde 111 gereksizdir. Kaldırılır.
35) Madde 113 (Devlet Yönetimi) ek fıkra
DEVLET YÖNETİMİ
Madde 113 (4) Devlet yönetimi birimlerinin üçer aylık ve yıllık raporlarla
C Meclisine bilgi vermesi yasayla düzenlenir.
36) Madde 118 (Polis Örgütü)
POLİS ÖRGÜTÜ
Madde 118 (4) Polis, tüm yasalarda belirtilmiş suçlar için önleme,
koğuşturma ve saptama programları yapmak, rapor ettiği suçların
ciddi olması için gözetimci belirlemek ve suçu yargıç tarafından
saptanmayan kişilerin haksız cezaya uğramalarını önleyici önlemler almak
ve yakalama veya tutuklamaların yargısız ceza haline gelmesini önlemekle yükümlüdür.
37) Madde 121’deki düzenleme, yeniler adamlarıyla gelir; eskilerin adamları
bir yerlerde tutulur şeklinde oldu.
Buna son verilmelidir. Onun için Madde 121(5) ve
(6). Fıkralar yerine aşağıdakiler konur.
KAMU GÖREVLİLERİ VE DİĞER KAMU PERSONELİ İLE İLGİLİ KURALLAR
(5) Kamu görevlileri arasından her bakanlık için iki kişi bakanın istemi
ve maliye bakanının emriyle geçici olarak özel kalemde görevlendirilebilir.
(6). Genel seçimlerde kamu görevlilerinin işe alınmaları ve diğer özlük
işlerinde yapılan uygulamalar ve kamu kurum, kuruluş ve iştirakleri
dahil işe alım ve ihale, mübayaa gibi harcamaların seçimleri etkileyip
etkilemediği C. Meclis’i komitesi tarafından izlenir ve seçim sonrasını
da kapsayan soruşturma, iddialara açıklık getirecek şekilde yapılır.
38) Madde 135 (Devletin Mali Yükümlülük Altına Konması ve fon kurulması)
Ek paragraf:
DEVLETİN MALİ YÜKÜMLÜLÜK ALTINA KONMASI VE FON KURULMASI
“Fonlar da, Madde 92’de belirtilen, bütçe kurallarına uygun olarak
yönetilirler ve yasayla düzenlemiş amaçları dışında kullanılamazlar.”
39) Madde 141 (Yüksek Adliye Kurulu) ek paragraf:
149 (2) “Yüksek Adliye Kurulunun Başkanı, Yüksek Adliye Kurulunun yürütmenidir
ve Yüksek Adliye Kurulu’nun kararları çerçevesinde işleri yerine
getirir.
YÜKSEK ADLİYE KURULU
40) Madde 156 ve 158 (8. Bölüm) aşağıdaki gibi olur:
SEKİZİNCİ BÖLÜM
ASKERİ DİSİPLİN MAHKEMESİ
Madde 156 1)Askeri disiplin, askeri disiplin mahkemesi tarafından
yürütülür, kuruluş çalışma ve disiplin suçları yasayla düzenlenir.
2)Askeri yerlerde işlenen suçlara müdahale edip polise soruşturmada yardımcı
olmak ve yargı önüne çıkarmak, askeri inzibatların görevidir; yasayla düzenlenir.
SAVAŞ SIKIYÖNETİM HALİNDE YARGI
Madde 157. Savaş ve sıkıyönetim halinde, yargıçların hızlı yargılama
amacıyla görevlendirilmeleri yasayla düzenlenir.
41) Madde 158’e değişiklik, savcıların resen hareket etmelerine olanak
vermek için gereklidir. Başsavcı tek başına yetkili kılınıp ancak yönerisiyle
bir savcının harekete geçebilmesi sistemi tıkamıştır.
Onun için (4) (a) şu şekilde değiştirilmelidir.
BAŞSAVCI VE SAVCILAR
Madde 158-4(a) Başsavcı, başsavcı yardımcısı ve savcılar Hukuk
Dairesi tarafından alınan bir genel kararla görev bölümü yaparlar;
mahkemelerde, herhangi bir suç hakkında dava açmak, izlemek, davayı
devralmak, devam ettirmek veya ettirmemek yetkisine sahiptirler. Ceza
mahkemelerinde, soruşturmanın yönetim ve sorumluluğu onlara aittir.
42) Geçici 10. Maddeye gerek kalmamıştır. Yürürlükten kaldırılır.
Yerine yeni geçici 10. Madde konur:
SAVUNMA VE İŞBİRLİĞİNİN DÜZENLENMESİ
Geçici Mad 10: Savunma ve işbirliğinin düzenlenmesi için altı ay içerisinde
bir düzenleme yapılır.